Wojny izraelsko-arabskie w latach 1956 -1985 Cz. 1

Kryzys sueski 1956 r.

Jednym z pierwszych konfliktów zbrojnych, jaki miał miejsce w latach 1956-1985 pomiędzy Izraelem, a krajami arabskimi był kryzys sueski, który powstał w 1956 r.  

Sytuacja na Bliskim Wschodzie uległa znacznemu pogorszeniu w 1956 r. W 1951 r. parlament egipski  po okresie gwałtownych demonstracji ludowych wypowiedział układ z 1936 r., który mówił o okupowaniu przez wojska brytyjskie tegoż państwa. Początkowo Wielka Brytania nie uznała tej uchwały i siłą okupowała strefę Kanału Sueskiego, w wyniku czego wojska brytyjskie były traktowane jako okupant i zwalczano je przez partyzantkę sueską. Ostatecznie w czerwcu 1956 r. Brytyjczycy opuścili terytorium Egiptu.[1] Owe wydarzenie zbiegło się z objęciem przez Gamala Adela Nasera stanowiska głowy państwa i premiera tegoż państwa. W wyniku polityki Nasera Kanał Sueski został zablokowany dla statków płynących do i z Izraela. W odwecie Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Międzynarodowy Bank Rozwoju cofnął obiecaną pożyczkę dla Egiptu na budowę Tamy Asuańskiej. Ripostą Nasera był dekret z 26 lipca o nacjonalizacji kanału i wprowadzeniu bardzo wysokich opłat za jego korzystanie, tłumacząc te posuniecie koniecznością uzyskania środków na budowę Tamy. W konsekwencji opłaty te całkowicie zablokowały ruch przez kanał. Blokada ta uderzyła bezpośrednio w Wielką Brytanie i Izrael. Trzy państwa: W. Brytania, Francja i Izrael w wyniku tajnych narad przedstawicieli rządu tychże państw mające miejsce 24 października 1956 r. w Serves pod Paryżem podpisano tajne postanowienie o skoordynowanym ataku na Egipt. Zgodnie z porozumieniem Izrael miał dokonać inwazji na Półwysep Synaj, co miało dostarczyć krajom europejskim sposobności do obrony żeglugi na Kanale Sueskim oraz wystąpienia jako rozjemcy. Francja miała bronić państwa Izrael przed atakami nieprzyjaciela z morza i powietrza. Układ z Serves zapewniał również dostarczenie broni Izraelitom. [2] Cały plan otrzymał kryptonim _„Operacja Muszkieter".

Premier Izraela Ben Gurion  postanowił ze względu na nie ufność do Brytyjczyków, na których spoczywał główny ciężar działań militarnych ograniczyć pierwsza fazę działań operacji _„Kadesz” do wysadzenia desantu spadochronowego na Przełęczy Mitla, aby odczekać na reakcje Egiptu, sojuszników europejskich oraz na światową opinię publiczną. Postanowienie to miało zabezpieczyć władze izraelskie, gdyby Francja i W. Brytania wycofały się z swych zobowiązań. Rząd izraelski mógłby wycofać swe wojska, oznajmiając że przeprowadzał jednodniową akcję przeciwko bazom fedajnów.[3]
 

25 października 1956 r. powstała arabska koalicja w skład, której wchodziły takie państwa jak: Egipt, Jordania i Syria. Owe państwa powołały wspólne dowództwo wojskowe. W wyniku takowego obrotu sprawy Izrael czując grożące niebezpieczeństwo postanowił uprzedzić wojska arabskie i jako pierwszy zaatakować Egipt.[4]  
 

29 października 1956 r. o godzinie 17.00 Izrael rozpoczął operację _„Kadesz" wkraczając na Półwysep Synaj.[5] Dowódcą wojsk izraelskich był Moshe Dayan natomiast egipskich Gamal Abdel Nasser. Izraelczycy wysadzili desant spadochronowy na Przełęczy Mitla (315km od granic Izraela i 45 km od Kanału Sueskiego), podczas gdy pozostała część 202 Brygady Spadochronowej rozpoczęła marsz na pomoc kolegom. Egipt zorientował się w niebezpieczeństwie późnym wieczorem po czym nocą zaczął przerzucać swe wojska na wschodnia część Kanału. W tym samym czasie Egipt natychmiast wezwał Syrię i Jordanię, aby uderzyły na Izrael ( nawoływania te pozostały bez odpowiedzi). 30 października główne walki miały miejsce na przedpolach Abu Ageila, gdzie aż do 1 listopada Egipcjanie stawiali tu zacięty opór. Tegoż również dnia nacierające wojska izraelskie zdobyły miejscowość al-Kusseima.[6]
 

W toku prowadzonych akcji zbrojnych, 30 października 1956 r. Francja i Wielka Brytania wystosowały ultimatum, w którym domagały się od Egiptu i Izraela wstrzymania walk i wycofania wojsk na odległość 10 mil od obu brzegów Kanału Sueskiego. Egipt odrzucił ultimatum, natomiast Izrael przyjął ultimatum i  rozpoczął wdrążanie w życie  nakazu wyżej wymienionych państw europejskich. 31 października lotnictwo alianckie w ciągu dwóch dni w wyniku bombardowań obiektów wojskowych Egiptu zniszczyło doszczętnie lotnictwo tegoż państwa. W wyniku takiego obrotu sprawy prezydent Naser w nocy zarządził odwrót wojsk z Synaju i koncentrację w rejonie Aleksandrii i Portu Saidu. Jedynie garnizon w Szarm al-Szejk pozostał na dotychczasowej pozycji.[7]

       
1 listopada 1956 r. wojska Izraelskie zajęły Abu Ageila i tego samego dnia znaleźli się 20 km od Ismailii. 202 Brygada Spadochronowa sforsowała Przełęcz  Mitla.  

2 listopada 1956 r. pierwsze izraelskie oddziały doszły w pobliże Kanału Sueskiego w okolice miejscowości al-Kantra. W szybkim tempie zajęta została także Strefa Gazy.

Już od 30 października 1956 r. Rada Bezpieczeństwa wzywała do natychmiastowego przerwania działań militarnych oraz wycofania się wojsk izraelskich z okupowanych terytoriów.[8] 2 listopada  Zgromadzenie Ogólne ONZ przegłosowało amerykańską rezolucję wzywającą do bezwarunkowego zawieszenia broni, wycofania swych wojsk i otwarcia Kanału Sueskiego dla powszechnej żeglugi. Izrael wystąpił z prośbą do Zgromadzenia Ogólne ONZ o sprecyzowania treści rezolucji na prośbę Francji i Wielkiej Brytanii. Było to granie na zwłokę, z którego korzystały europejskie mocarstwa przygotowujące swe armie do lądowania w Egipcie, a konkretnie w Porcie Saiudzie.[9]
 

3 listopada armia izraelska wykonała zwrot na południe kierując się w kierunku Szarm al-Szejk wzdłuż wybrzeża Zatoki Sueskiej. Wyżej wymienione miasto zostało zdobyte 5 listopada. 

5 listopada 1956 r. sprzymierzone wojska brytyjsko-francuskie rozpoczęły desant powietrzny i morski na Port Said i Port Faud.[10] Prawie bez walki 30 tys. alianckich komandosów zajęło 20-milową strefę Kanału Sueskiego wraz z portami Said i Suez. Wojska egipskie przed utratą kontroli nad Kanałem Sueskim zdołały zatopić 40 zablokowanych w Kanale okrętów, co przyczyniło się do zablokowania aż do 1957 r. całkowicie ruch. W dniu 6 listopada silna presja światowa zmusiła wojska alianckie do wycofania się z działań zbrojnych przeciwko Egiptowi.[11] Nastąpił koniec wojny sueskiej.
 

Podsumowując działania wojenne Egipt pod względem militarnym doznał dotkliwej porażki tracąc w walkach przeciwko sąsiadowi 1 tys. zabitych, 6 tys. rannych i 6 tys. wziętych do niewoli, w wyniku działań wojennych z wojskami brytyjsko-francuskimi - 650 zabitych, 900 rannych, 185 wziętych do niewoli. Lotnictwo egipskie zostało totalnie zniszczone, w wyniku czego przestało istnieć, natomiast Izrael stracił raptem 15 samolotów.[12]

Na płaszczyźnie politycznej Egipt wyszedł z wojny ogromną ręką w przeciwieństwie do państw europejskich. Udział Francji i Wielkiej Brytanii w tej wojnie był kompromitacją polityczną. Egipt miał po swojej stronie państwa trzeciego świata oraz Związek Radziecki. Radziecka nota skierowana do W. Brytanii i Francji z 7 listopada, w której poinformowano, że ZSRR wystąpi po stronie Egiptu, przyczyniła się do wstrzymania działań militarnych. Istotne było też to, że miała miejsce zbieżność stanowisk  Stanów Zjednoczonych  z ZSRR. USA nie chciały wchodzić w konflikt z Związkiem Radzieckim, a jednocześnie porażka państw europejskich była im na rękę, ponieważ Stany Zjednoczone dążyły do rozszerzenia swoich wpływów na Bliskim Wschodzie pośród państw arabskich.[13] Wielka Brytania i Francja wycofały swe wojska z terytoriów Egiptu 22 grudnia 1956 r.

       
W marcu 1957 r. wojska izraelskie opuściły Gazę i Szarm al-Szejk, w zamian za obsadzenie na granicy z Egiptem sił pokojowych ONZ. Izrael otrzymał również zapewnienie ze strony szesnastu państw, że będą one stały na straży swobody żeglugi w cieśninach Morza Czerwonego. [14]

---

[1] J. Piotrowski, Spór o Palestynę, Warszawa 1983, s. 143.

[2] A. Chojnowski, J. Tomaszewski, Izrael, Warszawa 2001, s. 166.  Jeśli chodzi o datę układu w Serves w pozycji J. Piotrowski, Spór o Palestynę, Warszawa 1983, s.143 spotkałem się z data 23 października 1956 r.

[3] Ibidem, s.167.

[4] P. Jonhson, Historia Żydów, Kraków 1993, s. 569.

[5] A. Bukowska, Palestyńczycy. Ich życie i walka, Warszawa 1978, s.132.

[6] A. Chojnowski, J. Tomaszewski, op. cit., s.167.

[7] Ibidem, s.168.

[8] A. Bukowska, op. cit., s. 132.

[9] A. Chojnowski, J. Tomaszewski, op. cit., s.168.

[10] A. Bukowska, op. cit., s. 132.

[11] A. Chojnowski, J. Tomaszewski, op. cit., s.168. W pozycji A. Bukowska, Palestyńczycy. Ich życie i walka, Warszawa 1978 znalazłem informacje, że wojska brytyjsko-francuskie przerwały działania militarne 7 listopada natomiast izraelskie 9 listopada. Podaje jednakże datę  z pozycji Chojnowskiego i Tomaszewskiego, gdyż jest nowszym spojrzeniem na tą problematykę.

[12] Ibidem, s. 168-169.

[13] J. Piotrowski, op. cit., s. 145.

[14] A. Chojnowski, J. Tomaszewski, op. cit., s.169-170.

Henry Miller - Zwrotnik raka

Henry Miller (1891-1980) był amerykańskim pisarzem pochodzącym ze Stanów Zjednoczonych. Jego rodzice byli niemieckimi emigrantami zamieszkującymi New York. Od 1930 r. zamieszkał w Paryżu, gdzie przebywał, aż do wybuchu II Wojny Światowej. W czasie pobytu w stolicy Francji napisał „Zwrotnik raka” (1934) powieść, która stała się zakazana w jego ojczyźnie do lat 60-tych XX w. z powodu łamania konwenansów moralnych i zbrukania współczesnego systemu obyczajowego świata.

Miller można rzec jest typem proroka jak Adolus Huxley, bowiem już w latach 30-tych XX w. przewidział upadek moralny społeczeństwa światowego. W Zwrotniku raka mamy ukazany obraz człowieka z marginesu społecznego, łamiącego zasady moralne panujące w świecie, osobę korzystającą z uciech kobiet lekkiego obyczaju oraz przedstawienie aspektu próby przetrwania w związku z codziennym zmaganiem się pozyskania środków finansowych do życia w celu kupna pożywienia. Paryż rysowany piórem autora jest brudny, brutalny, splugawiony odrazą, upadkiem człowieka oraz wydźwiękiem kulturalnym, choćby z tego tytułu, że autor nawiązuję do sztuki i wybitnych pisarzy. Książka przesycona jest erotyką, która nie powinna szokować współczesnego czytelnika, inaczej jednak miała się sprawa w czasie publikacji tej pozycji. Nie jest to pornografia przez wielkie P, wystarczy sięgnąć po Bukowskiego by być bardziej zmieszanym niż Millerem. Celem autora było dosłowne zniszczenia współczesnego świata swoją prozą i jak na tamte czasy owa sztuka udała się mu.

Czterdziestoletni w chwili pisania pisarz ukazuje wiele historii, gdzie można zauważyć pełnię życia człowieka, zabawne opisy różnych sytuacji, gdzie głównym zadaniem Amerykanina, głównego bohatera powieści jest zdobycie noclegu, pożywienia i jakiejś kobiety, która będzie skora na igraszki łóżkowe. Miller nie stroni od wulgaryzmów, bezkompromisowości i dobitności w sytuacji opisywania różnych przygód głównego bohatera. Realność opisanego świata miała być odzwierciedleniem lat 30-tych XX w., która może nadal być kontrowersyjna, ale prawdziwość była nadrzędnym celem ukazywania Paryża, bez żadnego upiększania i kreowania wyimaginowanego świata. Całość czyta się przyjemnie i częstym uśmiechem na twarzy. Mimo nuty pesymizmu płynącej z treści książki, czytelnik nie jest przygnębiony, wręcz przeciwnie.

Miller nigdy nie będzie należał do kanonu najwybitniejszych prozaików, jednakże warto zapoznać się z jego pozycjami, choćby z tego powodu, że potrafił w swoim obrazie ukazać nieuchronną przyszłość, która pod względem moralnym człowieka prezentowała jego upadek, łamiąc normy i wartości obowiązujące w społeczeństwie, zwłaszcza te dotyczące strefy seksualnej.

Położenie polityczne Izraela na Bliskim Wschodzie

Bliski Wschód obecnie stanowi żywe zainteresowanie obserwatorów z całego świata z powodu istniejących tam ośrodków terrorystycznych, pracy nad bronią nuklearną przez Iran oraz walkę o wpływy ekonomiczne zwłaszcza Rosji, która pragnie rozszerzyć swoje panowanie ekonomiczne na tereny Europy Wschodniej i Azji Środkowej, a widzi zagrożenie swoich partykularnych interesów w związku z ewentualnym konfliktem zbrojnym między Izraelem a Iranem. 

Sytuacja Izraela pod względem politycznym jest nie do pozazdroszczenia. Istnieje, bowiem realne powstanie broni nuklearnej w Iranie, co będzie stanowić zagrożenie dla państwa żydowskiego. W związku z powyższym trudno przewidzieć sytuację na Bliskim Wschodzie oraz relacje polityczne miedzy wyżej wskazanymi państwami. Niewątpliwie Iran ze swoją milionową armią zagraża interesom Stanów Zjednoczonych, ale również egzystencji państwa izraelskiego. Teheran mimo międzynarodowym zakazom i sankcjom nadal pracuje nad produkcją pierwszej broni atomowej zapewniając, iż owe prace mają na celu zapewnić bezpieczeństwo energetyczne. Również ma to stanowić równowagę militarną na terenie Bliskiego Wschodu, jednakże posiadanie broni przez radykałów islamskich może być nieprzewidywalne w skutkach i doprowadzić do wybuchu konfliktu światowego. Należy zadać sobie pytanie kiedy nastąpi wybuch konfliktu na tym terenie, bowiem Izrael w przypadku produkcji bomby atomowej, nie ważne czy przy pomocy wojsk amerykańskich czy nie, będzie zmuszone wypowiedzieć wojnę Iranowi, w celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa. Również geopolityczne położenie tego państwa, gdzie otoczone jest przez państwa wrogo nastawione i świat islamski nie daje im wyjścia, jak rozwiązanie sprawy i umocnienie swoje pozycji poprzez konflikt zbrojny.

Według Międzynarodowej Agencji Energii Jądrowej, Iran dysponuje zapasami uranu i miejscami jego wzbogacania, który umożliwi szybką produkcję broni atomowej. Według wywiadu izraelskiego ma to nastąpić w połowie 2013 r. W związku z powyższym czy możemy spodziewać się realnego wybuchu wojny na terenie Bliskiego Wschodu? Owy scenariusz jest bardzo realny, a zaangażowanie się innych państw w owy konflikt może przyczynić się do wybuchu III wojny światowej.

Izrael w związku z prowadzeniem swojej polityki wobec Palestyny traci stopniowo poparcie swojego największego sojusznika w osobie Stanów Zjednoczonych. Mianowicie 26 marca 2012 r. w związku z ignorowaniem przez izraelskiego Ministra Spraw Zagranicznych szefa Komisji Praw Człowieka zerwano współpracę z tym organem Organizacji Narodów Zjednoczonych. Było to spowodowane tym, że utworzono specjalną komisję mającą zbadać kwestie izraelskiego osadnictwa na Zachodnim Brzegu. Izrael planował budować tam swoje osiedla nie licząc się z stanowiskiem organów międzynarodowych. Kilka dni po tym wydarzeniu ukazano mapy prezentujące planowaną konfiskatę terenów palestyńskich. Owa alienacja polityczna Izraela w związku z polityką z Palestyną i uderzeniem w autonomię tego państwa prezentuje niekorzystny obraz tego państwa i niechęć środowisk islamskich. Należy zaznaczyć, że konflikt Palestyną ma przede wszystkim wymiar religijny, jest to konflikt świata islamu z Izraelem. Co istotne od dłuższego czasu Palestyna na forum światowym zabiega o uznanie swojego państwa. Dla Izraela uznanie niepodległości Palestyny i stanie się członkiem ONZ jest nie do przyjęcia. Walka Palestyny o niepodległość powoduję izolację Izraela na arenie międzynarodowej. Godne uwagi jest to, iż pod koniec 2012 r. państw, które uznałyby niepodległość Palestyny było 112.

Istotne jest również pytanie, co zrobi Rosja w przypadku wybuchu konfliktu w Zatoce Perskiej? Na dzień dzisiejszy owe państwo jest sojusznikiem Iranu. Rosja chce utrzymać strefę swoich wpływów na terenie Azji Środkowej i na Kaukazie Południowym. W przypadku czynnego poparcia anty irańskiego kursu przez Baku i Tbilisi lub odnowienia antagonizmów sąsiedzkich Rosja zareaguje zbrojnie. Co istotne Rosja jest zwolennikiem pozo stania status quo jeśli chodzi o posiadanie broni atomowej.

Arabska Wiosna przyczyniał się do pogorszenia sytuacji geopolitycznej Izraela. Nie wątpliwie poprawiły się stosunki na drodze Ankara Tel Awiw. Jednakże w wyniku przejęcia władzy w Egipcie przez osobę wywodzącą się organizacji Bracia Muzułmańscy - Mahometa Morsi, Izrael może czuć się zagrożony, bowiem nowy przywódca państwa afrykańskiego wspiera Palestynę i będzie kwestią czasu, kiedy zacznie wspierać Palestyńczyków militarnie poprzez dostawy broni. Ponadto Bractwo Muzułmańskie jest antyizraelskie, co stanowi źródło niepokoju wśród narodu Izraela. Wzrósł również przemyt broni zwłaszcza z Egiptu do Strefy Gazy, co naturalnie zagraża Izraelowi. 

Izrael dotychczas popierał reżimy autorytarnych przywódców arabskich z powodu gwarancji względnego bezpieczeństwa i stabilizacji w regionie oraz dla samych siebie. Arabska Wiosna przyczyniła się do powstania niepokoju związanego z stosunkiem państw, w których jest lub była rewolucja, bowiem nie są wstanie przewidzieć kursu politycznego ewentualnych nowych władz przejmujących rządy w tych krajach.

Konkludując pozycja Izraela na dzień dzisiejszy jest trudna, ale w historii tego państwa bywały podobne sytuacje związane z konfliktami zbrojnymi z państwami arabskimi. Izraelici stracili swojego sojusznika w postaci byłego prezydenta Egiptu Hosinima Mubaraka oraz osłabło wsparcie Stanów Zjednoczonych. Ponadto Palestyńczycy dążą do uzyskania swojej niepodległości i mają coraz większe poparcie na arenie międzynarodowej. Jeśli zacznie nasilać się agresywna polityka państw arabskich wobec Izraela i realne zagrożenie nuklearne grożące ze strony Iranu, to będzie kwestią czasu, kiedy w tym regionie wybuchnie wojna, która stanie się z dużym prawdopodobieństwem światową.

Harry Mulisch - Zamach

Harry Mulisch żyjący w latach 1927-2010 był holenderskim pisarzem, uznawanym za jednego z najważniejszych w współczesnej literaturze niderlandzkiej. Do najwybitniejszych dzieł jego pióra zaliczamy: Odkrycie nieba, Czarne światło, Dwie kobiety. W związku z tym, iż wpadła w moje ręce książka, która dała mu wielki rozgłos i stała się światowym bestsellerem, chciałbym nadmienić kilka zdań o niej. Mowa tutaj o powieści Zamach. Na podstawie owego utworu nakręcono film o tytule Atak (1986), który został nagrodzony Oskarem.

Autor opisuje historię Antoniego Steenwijka, która obejmuje lata 1945-1981. Owa historia mówi o wydarzeniu, które miało miejsce podczas II Wojny Światowej w Holandii w Haarlemie oraz skutkach owego zajścia dla głównego bohatera. W 1945 r. na terenie wyżej wskazanego państwa zostaje zamordowany kolaborant, w wyniku czego rodzina Antoniego Steenwijka zostaje zabita przez hitlerowców w ramach odwetu za to wydarzenie, a główny bohater zostaje ocalony trafiając na posterunek władz reżimu nazistowskiego. Następnie zostaje oddany w ręce swojego wuja, który zamieszkiwał w Amsterdamie. Antoni stara poukładać sobie życie po wojnie, jednakże traumatyczne przeżycie, co jakiś czas odzywa się i powoduje wpływ na jego psychikę. Czytelnik z rozdziału na rozdział poznaje kulisy utraty rodziny przez Antoniego. Mulisch pieczołowicie nakreśla motywy działania różnych ludzi związanych z feralnym wydarzeniem oraz sam wpływ poznawania owych faktów na psychikę Antoniego. Co interesujące holenderski pisarz zaznacza, że tak skrajne zdarzenia jak morderstwa ludzi cywilnych przez nazistów miały miejsce generalnie na terenie Polski i Rosji, natomiast na zachodzie stanowiły one rzadkość. Owy obraz Wermachtu może dziwić trochę czytelnika mającego wiedze historyczną. Z innej strony należy zaznaczyć, że naziści znacznie lepiej obchodzili się z ludnością zamieszkująca w państwach zachodnich niż tych mieszkających w Europie Środkowo-Wschodniej i Wschodniej. Przykładowo za ukrywanie Żydów na terenie państwa polskiego groziła kara śmierci, natomiast na zachodzie nie było kary śmierci za to wykroczenie. Idąc dalej los Żydów z Europy Środkowej i Wschodniej był znaczenie gorszy, bowiem większość z nich była systematycznie pierwotnie zamykana w gettach, a następnie systematycznie eksterminowana. Żydzi zachodni mieli lepszą sytuację i nie byli masowo wywożeni do obozów koncentracyjnych. Mulisch na ramach książki prezentuje również swój kurs polityczny skierowany na kierunek lewy oraz opisuje strajki jakie miały miejsce w Holandii w związku z zbrojeniami atomowymi państw oraz negatywny stosunek do wojny w Wietnamie.

Książkę czyta się dość przyjemnie i wciąga, aczkolwiek nie jest to bardzo porywający styl, gdzie czytelnik pochłonięty jest lekturą w celu stopniowego poznawania faktów. Jest to klasyczna powieść psychologiczna będąca opisem wpływu traumatycznego zdarzenia na życie młodego człowieka, który próbuje się odnaleźć.

Yasunari Kawabata (1899-1972)

Kawabata japoński pisarz, który w 1968 r. otrzymał literacką Nagrodę Nobla. Urodził się w Osace w bogatej i wykształconej rodzinie, którą stracił w wczesnym dzieciństwie. Ukończył studia na Uniwersytecie Tokijskim. Do najważniejszych utworów japońskiego pisarza należą: Kraina śniegu, Głos góry, Tancerka z Izu, Kioto oraz dwie pozycję o których mam zamiar pisać. Mianowicie: Tysiąc żurawi i Śpiące piękności.

Kawabata cechuję się charakterystycznym lakonicznym stylem pisania, bardzo oszczędnym w doborze środków wyrazu, powodującym to, iż czytelnik sięgając po pozycje japońskiego prozaika ma do czynienia z naszkicowanym rysunkiem, w którym użyto mało kresek to prezentacji obrazu.

Tysiąc żurawi, jest to powieść, która prezentuje historię młodego mężczyzny o imieniu Kikuji, którego poznajemy przy opisie ceremonii picia herbaty. Jak okazuje się, bardzo istotne wydarzenia dla życia tego człowieka, będą miały miejsce właśnie przy tej okazji. Kawabata w swoim utworze pragnie zaprezentować ducha japońskiej kultury i obyczajowość azjatycką. W detalach maluje swoim piórem tradycyjne ceremoniały zachowań. Kikuji zostaje zaproszony na cerownie picia herbaty przez Chikako kobietę, która była kochanką jego ojca i którą zapamiętał z dzieciństwa z charakterystycznego znamienia znajdującego się na jej piersi. Kobieta owa, którą widział nago będąc dzieckiem z jednej strony przeraża go, czuję lęk związany z jej osobą,  a z drugiej strony fascynuje się ją. Jak okazuje się Chikako zaprosiła Kikujego w celu prezentacji młodej kobiety, którą od razu zauważył bohater w związku z jej niebanalną urodą oraz pięknym kimonem w wzory żurawi. Mimo tego, że Kikuji przeciwstawia się swatce to nie może przejść obojętnie wobec pięknej kobiety o imieniu Yukiko. W dalszej części książki poznajemy historię romansu jego ojca z  Chikako i Pani Otą oraz tym jak Kikuji przeżywa miłość do kochanki swojego ojca oraz po jej śmierci, do córki tej kobiety - Fumiko. Ostatecznie żeni się z kobietą nieskazitelnie czystą, z którą nie sypia po ślubie, żeby jej nie zbrukać. Ową kobietą jest tytułowa dziewczyna, która była ubrana w kimono w żurawie.

Autor skupił się na wątku miłosnym głównego bohatera prezentując jego wahania i rozważania dotyczące natury miłości. Uwypuklił też motyw przemijania i skupił się na psychice bohaterów ich motywach podejmowania decyzji. Często stosowane są metafory, które nade wszystko ukazują złożoność emocji i wyrazu, powagi spraw związanych z stanami wewnętrznymi bohaterów wplatając w nie tradycyjne obrządki kultury japońskiej. Książka z dziwny sposób rozpoczyna się i podobny ma koniec. Nie zawsze w życiu jest tak, że to co piękne, istotne i wartościowe musi trwać wiecznie oraz istnieć w życiu człowiek, aż do końca jego żywota. O tym mówi relacja uczuciowa Kikujego i Fumiko. Autor bardzo wyraźnie zwraca uwagę na czystość czytelnikowi, pokazując to, że ma ona wymiar duchowy i stanowi określony fundament niewinności i piękna człowieka oraz jakąś nieokreśloną dozę doskonałości. Zarówno w tej jak i kolejnej przez moja osobę omawianej powieści japońskiego autora można zauważyć fascynację lub fetysz dotyczący piersi kobiecych. Może dostrzegam tą kwestie ze względu na to, iż reprezentuje mężczyzn lub to zwykle zboczenie zawodowe, które od razu wyostrzyło się mi i zaczęło razić.

W powieści Śpiące piękności, autor dotyka czytelnika niezwykłą magią, która charakterystyczna jest w powieściach realizmu magicznego, gdzie do samego końca mamy do czynienia z niezwykłością obrazu, który doszczętnie pochłania i ciekawi. W wyniku polecenia stary człowiek o imieniu Eguchi trafia do tajemniczego domu, w którym wynajmuje się na noc kobiety, z którymi co istotne nie można obcować oraz są one usypiane farmakologicznie. Takie są zasady wstępu do owego domu. W powieści prezentowane są odwiedziny owego starca, który śpi przy boku pięknych młodych ciał, wspominając swoją przeszłość, określone romanse i kobiety z nimi związane, podziwiając urodę dziewczyn przy których zasypia. Główny bohater wychodzi z założenia, że starcy którzy odwiedzają to miejsce nie są już mężczyznami z powodu braku możliwości uprawiania seksu, więc w ten sposób chcą jeszcze poczuć się mężczyznami. Eguchi nie myśli w ten sposób o sobie, bowiem mimo swojego wieku jest zdolny do tej czynności. Kawabata prezentuje czytelnikowi starość, która jest nieuchronna oraz ponownie czystość związana z dziewictwem wszystkich kobiet usypianych w tajemniczym domu.

„Piersi dziewczyny były chyba pięknie zaokrąglone, gdyż przyszło mu na myśl to dziwaczne pytanie: dlaczego wśród wielu rozmaitych stworzeń ziemskich tylko piersi kobiety, przedstawicielki rodzaju ludzkiego, w ciągu długiej historii otrzymały tak piękny kształt? Czyż piękno piersi kobiecej nie mogłoby być powodem opromienienia blaskiem chwały dziejów ludzkości?"

"...dla starych - śmierć, dla młodych – miłość, śmierć zdarza się tylko jeden raz, miłość wielokrotnie się powtórzy."

„...to tylko kobieta ma dar wybaczania nawet największym grzesznikom. A może jest to tylko sentymentalizm lub apatia, w każdym razie na pewno w ten czy inny sposób kobieta zbawia mężczyznę.”

Powstanie w getcie warszawskim cz. 1.

Powstanie w getcie warszawskim miało miejsce w dniach 19 IV 1943-16 V 1943 r. Było to pierwsze w okupowanej Europie otwarte i zorganizowane wystąpienie zbrojne na dużą skalę przeciwko hitlerowcom. Nie miało ono określonego celu militarnego. Wystąpienie te było staranie przygotowane przez kilka miesięcy. Nie był to akt rozpaczy na zaistniały stan rzeczy. Było to świadome wystąpienie zbrojne Żydów przeciwko Niemcom, wynikający z przeciwstawienia się polityce eksterminacji. Była to walka o godność ludzką i człowieczeństwo nie o życie.[1]

Sytuacja Żydów przed wybuchem powstania w getcie

Omawianie tematu rozpocznę od nakreślenia sytuacji Żydów przed wybuchem powstania w getcie. W Polsce było 3,5 mln. Żydów. Poddani zostali przez Niemców procesowi _„biologicznego wyniszczenia”. Plan eksterminacji Żydów opracowano w 1939 r. przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy na czele z Reinhardem Heydrichem. Zgodnie z jego założeniem w Europie Środkowej utworzono 440 gett, największe było w Warszawie utworzone w dniu 2 X 1940 r. na podstawie zarządzenia Ludwiga Fischera, niemieckiego gubernatora dystryktu warszawskiego. Obejmowało obszar ok. 400 ha w północno-zachodniej części miasta, otoczone murem. Obszar ten permanentnie uszczuplano. Początkowo przebywało w getcie ponad 400 tys. ludzi. W 1941 r. liczyło 440 tys. Żydów. W X-XI 1941 r. wyłączono niektóre ulice getta, które podzielono na dwie części: większą – na północ od ul. Chłodnej i mniejszą, tzw. małe „getto" – na południe od tej ulicy. Obie części połączone były pomostem nad „aryjską" ulicą Chłodną. 16 listopada 1940 r. getto zostało zamknięte. 10 sierpnia 1942 małe getto zostało praktycznie zlikwidowane. W zamkniętej dzielnicy panowała wysoka śmiertelność. W 1941 roku zmarło tam 43 000 osób, ponad jedna dziesiąta jego mieszkańców. Etap ostatecznej likwidacji getta warszawskiego rozpoczęto masowymi wywózkami do obozów masowej zagłady w Treblince, Sobiborze, Oświęcimiu.[2] W połowie lipca 1942 r. getto ogarnęła panika. Pogłoski o planowanych deportacjach dotarły do Czerniakowa, który robił, co mógł by uspokoić mieszkańców getta. Przywódca Judenratu starał się o wyłączenie z deportacji dzieci i sierot. Rozporządzenie o wysiedleniu ukazało się ostatecznie bez jego podpisu. Chcąc zapewnić sobie współpracę Czerniakowi, Niemcy aresztowali jego żonę. 21 lipca 1942 r. podjęto pierwsze działania likwidacyjne getta. Dokonano licznych aresztowań. Judernaty czyli Rady Żydowskie zarządzające gettem miały za zadanie dostarczanie na Umschlagplatz, koło bocznicy kolejowej przy ul. Stawki, do 10 tys. ludzi dziennie. Deportowani mogli zabrać ze sobą 15 kg bagażu podręcznego oraz żywność na 3 dni. Niemcy w celu zachęcenia Żydów do zgłaszania się na wysiedlenie, rozdawali im chleb i marmoladę. Niemiecka propaganda głosiła, że ludność żydowska kierowana jest do nowego miejsca osiedlenia, w wyniku czego w pierwszych dniach akcji dobrowolnie zgłosiło się do deportacji ok. 20 tys. Żydów. Informacje o rzeczywistym celu transportów, czyli o obozie zagłady w Treblince szybko się rozeszły wśród mieszkańców getta. Prezes Judernatu Adam Czerniaków mający świadomość zaistniałej tragedii popełnił samobójstwo w dniu 23 lipca 1942 r.[3]

Tak zwana Wielka Akcja w getcie warszawskim trwała od 22 VII - 21 IX 1942 r. W niespełna dwa miesiące, z Umschlagplatzu wywieziono do Treblinki ok. 280 tys. Żydów, 10 300 zamarło lub zostało zabitych na terenie getta, a 11 580 deportowano do obozu przejściowego (Dulag).

Proces likwidacji gett nie zakończył się na Warszawie. Objął on, również m.in.: Lwów, Radom, Mińsk Mazowiecki, Siedlce oraz Kielce. Do końca 1942 r. liczbę żydowskich osad ludności zmniejszono z 650 do 60.

Po przeprowadzeniu przez hitlerowców akcji wysiedleńczych, w opuszczonych gettach pozostała głównie ludność, która najlepiej poradziła sobie z terrorem niemieckim. Nie trzeba było długo czekać by pojawiła się idea o oporze. W wyniku informacji o eksterminacji Żydów w Wilnie, Słonimiu, Baranowiczach oraz o gazowaniu tego narodu w Chełmie w getcie warszawskim zaczyna rozwijać się myśl o zbrojnym akcie przeciwko Niemcom.[4] Wszyscy mieli świadomość, że prędzej czy później hitlerowcy dokończą proces ludobójstwa.

W listopadzie 1939 r. u jednego z oficerów Związku Walki Zbrojnej, kapitana Henryka Iwańskiego ps. _„Bystry", pojawiło się czterech Żydów - oficerów Wojska Polskiego. Wśród nich był: por. Dawid Mordechaj Apfelbaum, Henryk Lipiński, Leon Rodal i Białoskórnik. Zaproponowali Iwańskiemu utworzenie żydowskiej grupy bojowej, która stałaby się częścią polskiego podziemia. Pod koniec grudnia grupa została powołana do życia w mieszkaniu inż. Urbacha przy ul.Dzielnej róg Karmelickiej (liczyła 39 ludzi, w tym 5 kobiet), złożyła przysięgę i otrzymała nazwę Żydowskiego Związku Wojskowego.[5] Po przysiędze kapitan Iwański wręczył członkom ŻZW 39 pistoletów vis. 30 stycznia 1940 r. informację o powstaniu ŻZW przesłano do generała Sikorskiego. W latach 1940-1942 komórki ŻZW powstały w całej Polsce; najsilniejsze ogniwa istniały w Lublinie, we Lwowie i w Stanisławowie. Trzon organizacji tworzyli członkowie młodzieżowej organizacji _„Betar" i dwóch organizacji syjonistycznych. Pod koniec 1940 r. tego roku liczył ok. 100 członków. ŻZW dowodzony był przez Dawida Apfelbauma ps. _„Mietek”, _„Jabłoński” i _„Kowal”. Początkowo gromadził broń i prowadził szkolenie wojskowe. ŻZW dzielił się na plutony tzw. koła (3-4 ósemki), a te na drużyny tzw. ósemki (żołnierzy). Koła organizowano na zasadach branżowych. Było koło lekarzy, kupców, inżynierów, rzemieślników itd. W połowie 1941 r. ŻZW liczył wtedy dwa korpusy dowodzone przez por. Leona Rodala ps. _„Janusz” i ppor. Henocha Federbusza. W 1941 r. ŻZW przystąpił do budowy bunkrów i dwóch tuneli przerzutowych na stronę aryjską.

W marcu 1942 r. utworzono Żydowski Blok Antyfaszystowski. Celem tej grupy było niesienie pomocy ofiarom faszyzmu oraz szkolenie jednostek bojowych do walki z Niemcami. Żydowski Blok Antyfaszystowski zaczął wydawać gazetę pt. _„Der ruf” (_„Wezwanie”). Wydział wojskowy Bloku utworzył dużą ilość piątek bojowych. Na czele owego wydziału stali: A. Szmidt, Josef Kapłan, Mordechaj Tenenbaum późniejszy komendant ŻOB w Białymstoku, Fiszelson i Hersz Land.[6]

28 lipca 1942 r. utworzono w getcie Organizację Bojową. Komendę stanowili m. in.: Szmul Bresław, Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin, Józef Kapłan, Mordechaj Tenenbaum.[7] W celu nawiązania kontaktu z polskim ruchem podziemnym oraz uzyskania broni dla getta na _„aryjską stronę” wysłano: Tosię Altman, Frumkę Błotnicką, Leę Perelsztejn i Arię Wilnera ps. _„Jurek”. Nawiązanie kontaktu z AK nie udało się. Hitlerowcy rozbili ten ruch oporu, aresztowano Jozefa Kapłana, zamordowano Szmula Bresława, na posterunku zmarł A. Szmidt, Lenartowski ps. _„Stary Josef”- sekretarz komitetu dzielnicowego PPR w getcie i Sachno Sagan przywódca Poalej Syjon.[8]

Pod koniec października 1942 r. utworzono ŻKN, w którym znalazły się wszystkie organizacje żydowskie oprócz Bundu. Weszły więc: partie robotnicze Poalej Syjon- lewica i Poalej- prawica, Hechalucu, syjonistyczno-socjalistyczna organizacja młodzieży- Haszomer Hacair i Dror.[9]

W listopadzie 1942 r. powstała tzw. Komisja Koordynacyjna Żydowskiego Komitetu Narodowego i Bundu. Była to jednolita organizacja o charakterze konspiracyjnym reprezentująca społeczeństwo żydowskie wobec polskiego podziemia.[10] Komisja Koordynacyjna podporządkowała się polskim podziemnym władzom cywilnym i wojskowym. Cele, które postawiła sobie Komisja Koordynacyjna ŻKN to:

1. przygotowanie obrony getta na wypadek próby akcji wysiedleńczej przez Niemców,

2. ochrona ludności żydowskiej w getcie przed okupantem,

3. nadzorowanie i wytyczenie działalności organizacji bojowej.[11]

Żydowska Organizacja Bojowa

2 grudnia 1942 r. utworzono ŻOB. Organizacja ta podlegała Komisji Koordynacyjnej ŻKN i Bundu. Na czele ŻOB stanął 23-letni Mordechaj Anielewicz ps. Malachit (członek naczelnej komendy Haszomer Hacair). Zastępcą Anielewicza był: Icchak Cukierman ps. _„Antek” z Hechalucu ( wydział uzbrojenia). W skład komendy wchodzili także: Marek Edelman z Bundu (wywiad), Michał Rozenfeld z PPR, Hersz Berliński z Poalej Syjon-lewica (planowanie), Jochanan Morgernsztern (finanse). W komendzie nie było żadnego oficera zawodowego.[12]  W kamienicy przy ul. Miłej18 znajdowała się kwatera ŻOB. Utworzono tan centralny ośrodek walki w Getcie i główny punkt dowodzenia. Bunkier na Miłej 18 został wzmocniony i wyposażony oraz podzielony na sektory o nazwach: _„Treblinki”, „Trawniki”, „Poniatów” i „Piaski”. 

ŻOB zorganizował dwa zamachy na zdrajców, a mianowicie na komendanta policji żydowskiej Jakuba Lejkina (29 października 1943 r.) i na przedstawiciela Rady Żydowskiej do sztabu wysiedlenia I. Firsta.[13]

Głównym problemem ŻOB był brak broni. Organizacja ta domagała się od AK dostaw sprzętu wojskowego, jednak do połowy stycznia 1943 r. otrzymała jedynie 10 pistoletów. Stosunek Komendy Głównej AK do ŻOB zmienił się jednak po wydarzeniach 18 stycznia 1943 r. Tego dnia miała miejsce akcja wysiedleńcza w getcie. Około godziny 7.30 Niemcy wkroczyli do getta. Akcją dowodził płk. Ferdynand von Sammerna-Frankenegga. Wykonywał on rozkaz Wyższego Dowódcy SS i Policji Krugera, ten natomiast Heinricha Himmlera, wydany 9 stycznia1943 r. nakazujący wysłanie w połowie stycznia 8 000 ludzi z getta do obozów koncentracyjnych. Podczas operacji Niemcy napotkali na opór. Akcja hitlerowców miała miejsce na ulicach: Gęsiej, Miłej, Niskiej, na Lesznie, Nowolipiu i Smoczej.[14] W owym czasie w getcie znajdowało się 40 000 Żydów.[15] W domku na Niskiej walczyli bojownicy Haszomer Hacair, a wśród nich komendant ŻOB Anielewicz, który jako jedyny przeżył wydostając się z budynku. Na Niskiej i Zamenhofa walczyły cztery grupy bojowe, które się zabarykadowały.[16] Czwarty dzień akcji wysiedleńczej był dniem odwetu. Niemcy dokonywali licznych mordów. Atak oporu miał miejsce wewnątrz domów przy ul. Zamenhofa 58, gdzie znajdowała się grupa Droru i Gordonie pod dowództwem I. Cukiermana. W dniach 18 I - 21 I 1943 r. wywieziono z getta ok. 4 500- 5 000 ludzi.[17] Walki styczniowe były wstępem walk kwietniowych.

Był to przełom nie tylko w stosunkach AK-ŻOB, ale również wzrósł autorytet ŻOB wśród ludności getta. Zaczęto budować bunkry, barykady i tunele. Ludność żydowska zaczęła bojkotować zarządzenia niemieckie i masowo stosowała się do poleceń ŻOB. Zbierano fundusze na zakup broni, które przerzucano na stronę aryjską. Pod koniec stycznia 1943 r. ŻOB otrzymuje od AK 50 dużych pistoletów i 50 granatów.[18] Rozpoczęto własną produkcję granatów i butelek w getcie kierowaną przez inż. Michała Kepfisza. Bojowcy ŻOB otrzymali także pewną ilość broni od PPS, PPR i GL. Ilość tej broni nie jest znana.

Podczas gdy Niemcy otrząsali się z porażki i koncentrowali siły do kontrataku, ludność getta budowała punkty oporu. Pod budynkami zaczęły powstawać liczne, doskonale zamaskowane bunkry i przejścia. Na bogatszą ludność nałożono kontrybucje, dzięki czemu uzyskano pieniądze na zakup broni.

Siły bojowe ŻOB składały się z 22-ch oddziałów, z których każdy liczył ok. 10-12 osób. Wśród nich 11- wywodzących się z ruchów młodzieżowych, należących do Hechalucu (Dror-5, Haszomer Hacair-4, Akiba-1, Gordonia-1), PPR-4, Bund-4, Poale Syjon lewica-1, Poale Syjon zjednoczone z CS-1, Hangar Hacijoni-1.[19] Getto było podzielone na sektory bojowe:

1. getto centralne- dowódca Izrael Kanał - 9 oddziałów,

2. teren szopów (Tobbens-Schultz) - dowódca Icchak Cukierman przed wybuchem powstania zastąpiony przez Eliezera Gellera - 8 oddziałów,

3. teren szczotkarzy - dowódca Marek Edelman- 5 oddziałów.[20]

Na każdego bojownika przypadało przeciętnie po 1 rewolwerze (10-15 nabojów), 4-5 granatów, 4-5 butelek zapalających, na każdy teren 2-3 karabiny, był jeden pistolet automatyczny.[21] W getcie działało każdego dnia około 2054 żołnierzy i 36 oficerów. Oddziały te posiadały typowe uzbrojenie frontowe.[22]

W wyniku pierwszej akcji wysiedleńczej getto warszawskie zostało zmniejszone do następujących dzielnic:

1. Leszno(od rogu Karmelickiej i Leszna) wyłącznie numery parzyste (od nr.34 do 80) do rogu Żelaznej, Żelazna do Nowolipek, stron nieparzysta do Karmelickiej; Karmelicka nieparzysta do Leszna.

2. Teren getta centralnego: Gęsia parzysta do Smoczej, Smocza do Placu Parysowskiego, Szczęśliwa, Stawki, Pokorna, Plac Muranowski między Pokorną, a Nalewkami, Frańciszkańska parzysta do Bonifraterskiej.

3. Teren szczotkarzy: między Frańciszkańską nieparzystą, Wałówą parzystą, Św. Jerską i Bonifraterską.

4. Teren tzw. _„małego getta” między Pańską, Żelazną, Waliców, Prostą, Ciepłą i Twardą.[23]

Getto otaczał mur długości 16 km, wysokości 3 m. Getto było podzielone na wiele bloków.

Plany obrony getta opracował szef sztabu warszawskiego okręgu AK mjr. Stanisław Weber _„Chirurg”, szef Kedywu okręgu – kpt. Jerzy Lewiński „Chucho” oraz kpt. Zbigniew Lewandowski _„Szyna”.[24]

---

[1] Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s.5.

[2] Powstanie w getcie warszawskim. Sesja w 45 rocznicę (14-15 IV 1988 r.), Warszawa 1989, s.6.

[3] Tamże, s.7.

[4] Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s.14.

[5] Bednarczyk T., Walka i pomoc. OW-KB a organizacja ruchu oporu w getcie warszawskim, Warszawa 1968, s. 32.

[6] Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s.14-15.

[7] Bartoszewski W., Los Żydów Warszawy 1939-1943, Kraków 1985, s.30-31.

[8] Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s.15-16.

[9] Bartoszewski W., Los Żydów Warszawy 1939-1943, Kraków 1985, s.31.

[10] Tamże, s.31.

[11] Gutman I., Żydzi warszawscy 1939-1943, Warszawa 1993, s.404.

[12] Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s.18.

[13] Tamże, s.19.

[14]  Bartoszewski W., Los Żydów Warszawy 1939-1943, Kraków 1985, s.34.

[15]  Gutman I., Żydzi warszawscy 1939-1943, Warszawa 1993, s.414.

[16]  Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s.21-22.

[17]  Gutman I., Żydzi warszawscy 1939-1943, Warszawa 1993, s.422-423.

[18]  Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s.24.

[19] Tamże, s.24.

[20] Gutman I., Żydzi warszawscy 1939-1943, Warszawa 1993, s.451.

[21] Kermisz J., Powstanie w getcie warszawskim (19 IV-16 V 1943), Łódź 1946, s. 31-32.

[22] Gutman I., Żydzi warszawscy 1939-1943, Warszawa 1993, s.486.

[23] Tamże, s.18.

[24] Powstanie w getcie warszawskim. Sesja w 45 rocznicę (14-15 IV 1988 r.), Warszawa 1989, s.11.